Η σκηνή είναι γνώριμη μάλλον στους περισσότερους από εμάς:

Ένα βιβλίο πέφτει για πρώτη φορά στα χέρια μας.. Κοιτάμε το εξώφυλλο, τον τίτλο, τον συγγραφέα, ίσως και τις εκδόσεις, αν έχουμε ήδη μια γνώση πάνω σε αυτές. Έπειτα, το γυρνάμε από την άλλη, διαβάζουμε την περίληψη.. «μμ ωραίο φαίνεται! Ξεκινώ αμέσως να το διαβάζω!»

Όχι ακόμη, όμως, καθώς έμεινε το σημαντικότερο μέρος της ιεροτελεστίας!

Ανοίγουμε το βιβλίο σε μια οποιαδήποτε σελίδα, το βάζουμε κοντά στη μύτη μας, και…

σνιφ!

Υπάρχει κανείς που δεν το έχει κάνει; Δεν το νομίζω.😛 Γι’αυτό, άλλωστε, μια από τις σημαντικότερες κυκλοφορίες στον τομέα των e-books, που βοήθησε πολύ στο να αυξηθούν (δυστυχώς κατά τη γνώμη μου) οι πωλήσεις τους, σε βάρος του κανονικού βιβλίου, ήταν αυτή εδώ:

Σωστά διαβάζετε! Σπρέι διαφόρων μυρωδιών για να ψεκάζεις το e-book σου!! Αν είναι δυνατόν!

Ποια είναι όμως η εξήγηση για την παραπάνω ιεροτελεστία; Μυρίζουν όντως τα βιβλία, ή ο εγκέφαλός μας μάς κάνει πλάκα; Κι αν μυρίζουν, ποια είναι αυτή η μυρωδιά;

Καταρχάς, γιατί μυρίζουμε ένα βιβλίο;

Όπως όλες οι βασικές λειτουργίες του σώματός μας, έτσι και η αίσθηση της όσφρησης, συνδέεται πολύ με τον εγκέφαλο. Για την ακρίβεια, μυρίζουμε από τη μύτη, μα επεξεργαζομαστε τις οσμές στον εγκέφαλο! Το υπεύθυνο μέρος του, είναι το μεταιχμιακό σύστημα (limbic system), το οποίο σχετίζεται με συναισθήματα, αλλά και συνειρμική μάθηση. Ένα τμήμα του συστήματος αυτού, συνδέεται με τους οσφρητικούς βολβούς, οι οποίοι με τη σειρά τους μέσω νευρώνων, φέρουν την πληροφορία της οσμής από τη μύτη.

Όταν μυρίσουμε ένα λουλούδι, οι νευρώνες της όσφρησης μεταφέρουν την πληροφορία στους αντίστοιχους βολβούς, και αυτή επεξεργάζεται στο μεταιχμιακό σύστημα, προκαλώντας μας συναισθήματα

Όμως, όπως είπαμε, το μεταιχμιακό σύστημα είναι υπεύθυνο τόσο για συναισθήματα, όσο και τη συνειρμική μάθηση. Αυτό σημαίνει, ότι ο λόγος που λατρεύουμε να μυρίζουμε ένα βιβλίο, είναι επειδή στον εγκέφαλο μας εντυπώθηκαν όμορφες αναμνήσεις από την πρώτη φορά που έτυχε να το μυρίσουμε! Είτε γιατί τα πρώτα μας βιβλία μας άρεσαν και μας έφεραν «ζεστασιά», είτε γιατί συμπαθούσαμε αυτόν που μας έδωσε το βιβλίο, είτε γιατί διαβάσαμε με μια καλή παρέα..

Δηλαδή, μπορεί η ίδια οσμή να είναι σε άλλους ευχάριστη και για άλλους δυσάρεστη;

Ναι, γιατί εξαρτάται πολύ από τις αναμνήσεις που σας έδωσε η οσμή αυτή την πρώτη φορά! Στα μέσα της δεκαετίας του ’60, μια έρευνα στη Βρετανία ζήτησε από ενήλικες να εκτιμήσουν πόσο τους άρεσαν διάφορες οικείες οσμές, και παρόμοια έρευνα διεξήχθη στις ΗΠΑ το ’70. Και στις δυο έρευνες συμπεριλαμβανόταν η οσμή από δένδρο που ευδοκιμεί στα βόρεια κλίματα (wintergreen). Οι Βρετανοί αξιολόγησαν την οσμή αυτή ως μία από τις χειρότερες, ενώ οι Αμερικανοί ως την καλύτερη! Η διαφορά βρισκόταν στην…ιστορία! Στη Βρετανία, η οσμή του wintergreen σχετίζονταν με ιατρική παρέμβαση, μια που αυτή ήταν η μυρωδιά ενός αναλγητικού ευρέως χρησιμοποιούμενου κατά το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ αντίθετα, στις ΗΠΑ η οσμή του wintergreen είναι αποκλειστικά η οσμή μέντας μια δημοφιλούς καραμέλας που έχει πολλές θετικές συσχετίσεις.

Επίσης, οι αμερικανικές στρατιωτικές υπηρεσίες προσπάθησαν να κατασκευάσουν μια «βόμβα δυσωδίας», (περιλαμβάνοντας ακόμα και μυρωδιά στρατιωτικής τουαλέτας!) που θα ήταν εξίσου άσχημη για άτομα από διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια, πράγμα που στάθηκε αδύνατο, διότι διαφορετικοί άνθρωποι και πολιτισμικά πλαίσια έχουν άλλες αντιλήψεις περί δυσώδους.

Μια μυρωδιά προκαλεί διαφορετικές αντιδράσεις στον καθένα μας!

Αλλά και το πλαίσιο στο οποίο απαντάται μια οσμή έχει ιδιαίτερη σημασία. Αν νομίζετε ότι πρόκειται να πιείτε κρασί, αλλά κατά λάθος πάρετε το νεροπότηρο, θα έχετε μια έντονη αντίδραση για το τόσο κακής χρονιάς κρασί που μόλις δοκιμάσατε!

Και τελικά, τα βιβλία έχουν μυρωδιά;

Ναι, έχουν! Η μυρωδιά τους οφείλεται σε πτητικές ενώσεις (δηλαδή ενώσεις με χαμηλό σημείο βρασμού), τις οποίες και «πιάνουμε» με την όσφρηση. Το άρωμα ενός βιβλίου είναι, στην ουσία, ένα μίγμα πτητικών ενώσεων, που προέρχονται από τα υλικά από τα οποία φτιάχτηκε το βιβλίο.

Άρα, όλα τα βιβλία μυρίζουν το ίδιο;

Οχι! Υπάρχουν δυο βασικοί λόγοι γι’αυτό.

  1. Πρώτον, δεν φτιάχνονται όλα από τα ίδια υλικά. Όπως ξέρουμε, το χαρτί προέρχεται απο το ξύλο. Το χαρτί που παράγεται από ξυλεία εδάφους, περιέχει μια πολυμερή ένωση, με αρκετούς αρωματικούς δακτυλίους, η οποία διασπάται και μας δίνει τη μυρωδιά. Αυτή η ένωση λέγεται λιγνίνη.
Βασική δομή της λιγνίνης

Η ένωση αυτή και το άρωμά της, θυμίζει την βανιλίνη, της οποίας την μυρωδιά μάλλον τη φαντάζεστε πώς θα ειναι..😛 Επίσης υπάρχουν ομοιότητες με άλλες ενώσεις, όπως βενζαλδεύδη, ανισόλη κτλ. Το κάθε είδος δέντρου περιέχει την λιγνινη σε διαφορετικές περιεκτικότητες, έτσι το κάθε βιβλίο μπορεί να μυρίζει λιγότερο ή περισσότερο έντονα! Για να αναγνωρίσετε ποιο χαρτί περιέχει την ένωση αυτή, δείτε το χρώμα του! Παλιά βιβλία με κιτρινοκαφέ σελίδες, προέρχονται απο αυτήν την ξυλεία.

Σε πολλά βιβλία χρησιμοποιείται και το ρετσίνι διαφόρων δένδρων, ώστε να κάνει το χαρτί πιο ανθεκτικό. Το ρετσίνι αυτό περιέχει ομάδες τερπενίων (είναι οργανικά μόρια, με δομική τους μονάδα το 2-μεθυλο-1,3-βουταδιένιο), που είναι υπεύθυνες για την «ξύλινη» μυρωδιά σε ένα βιβλίο. Γενικά, η μυρωδιά οφείλεται πάντοτε σε ένα μίγμα ενωσεων, και όχι αποκλειστικά σε μια ένωση.

2. Με την πάροδο του χρόνου, η διάσπαση των ενώσεων συνεχίζεται, ώστε η μυρωδιά γίνεται πιο εντονη. Γι’αυτό και λέμε ότι, όσο πιο παλιό το βιβλίο, τόσο καλύτερα μυρίζει. Πιστεύεται ότι σε αυτό ίσως συντελεί και κάποια «μόλυνση» του χαρτιού με μικροοργανισμούς.

Όπως πάντα, για οποιαδήποτε απορία, ενημερώστε με!🙂

Καιρός να εντυπωσιάσετε τους βιβλιολάτρες φίλους σας με τις χημικές γνώσεις σας!😉

Βιβλιογραφία

http://www.thenakedscientists.com/HTML/content/latest-questions/question/1860/

http://go-to-hellman.blogspot.com/2011/09/smelling-books.html

http://www.eugenfound.edu.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=RESOURCE&cresrc=255&cnode=88

http://chemistry.umeche.maine.edu/CHY431/Wood1.html

http://chimikoergastirio.blogspot.com/2009/12/blog-post_03.html

http://aliciakata.wordpress.com/2011/09/20/the-nose-knows-local-aroma-enchantress-woos-my-ol-factory-gems/